Waar gaan we de komende vier jaar naar toe met Utrecht? Het is een vraag waarop het antwoord nu aan de partijen is die een nieuwe coalitie gaan smeden. De kans dat GroenLinks en D66 daarbij zitten is erg groot, waarschijnlijk aangevuld met PvdA of VVD.

Inmiddels in GroenLinksleider Marry Mos gestart met haar werkzaamheden als informateur. Deze week worden gesprekken gevoerd met zo’n beetje alle politieke bewegingen in Utrecht. Daarna zal Mos moeten bepalen met welke partijen voldoende raakvlakken zijn om echt een nieuwe coalitie te smeden. Voor dat proces zal een formateur van GroenLinks-huize worden ingevlogen. De naam van Eerste Kamerlid Tof Thissen circuleert inmiddels. Aan hem straks de taak om voor 1 mei een collegewerkprogramma af te tikken en zes wethouders tevreden aan een stapel portefeuilles te helpen.

Die formatieopgaaf is ingewikkelder dan het lijkt. GroenLinks kan met de andere winnaars D66 (9) en VVD (7) prima een meerderheidscoalitie vormen. Met de 10 zetels van GroenLinks is er een meerderheid van 26 van de 45 raadszetels. Probleem is dat GroenLinks wat angst heeft voor de verkeersplannen van de VVD en de bezuinigingen op de zachte sector die de VVD nastreeft. Dat de Utrechtse VVD een echte fietspartij is, die ook de waarde van groen inziet, dat weten ze bij GroenLinks wel. Maar toen Mos ruim voor de val van de vorige coalitie al twijfelde over al dan niet breken, was het steeds de angst dat de VVD hun plekje in zou nemen wat GroenLinks weerhield. Tot het niet anders meer kon, een jaar geleden, rond het Actieplan Luchtkwaliteit en de Spoorlaan. En inderdaad, de VVD schoof aan en bezuinigingen op ‘GroenLinks-bolwerk’ welzijn werden een feit.

Als de angst voor de VVD te groot is, drijft dat GroenLinks vanzelf in de armen van de PvdA. De partij verloor een derde van haar aanhang en komt met 9 raadsleden terug. Dat waren er 14. De verschillen tussen GroenLinks en de PvdA op het gebied van automobiliteit zijn feitelijk net zo groot als met de VVD. Ook de PvdA heeft de Spoorlaan omarmd: de reden van de breuk met GroenLinks. Die partij zou, net als de VVD, een draai moeten inzetten om van dat ding af te komen, wil het pluche haalbaar zijn. Maar vooral op het gebied van de woningbouw zijn de verschillen nauwelijks overbrugbaar. GroenLinks slikte net voor de val van de vorige coalitie een fors sloopprogramma op Kanaleneiland. Sloop van sociale woningen, waar de partij mordicus tegen is. Die val werd op mysterieuze wijze destijds door burgemeester Wolfsen voorkomen.

Toen GroenLinks het afgelopen jaar in de oppositie zat wees de partij de sloopplannen voor gebied De Gagel in Overvecht af. De PvdA zit op het punt van de woningbouw volledig klem. De sterkste wethouder van de afgelopen vier jaar, PvdA-woonwethouder Harrie Bosch, kan nooit geloofwaardig verder als er van sloop afgezien moet worden. GroenLinks kan niet geloofwaardig opereren als alle sloopplannen - hoewel voor het grootste deel vastgelegd in akkoorden met corporaties - gewoon doorgaan. Vooral door de heftige gebeurtenissen rond de val van de vorige coalitie zal de formatie met de PvdA niet gemakkelijk worden.

Het valt daarom niet uit te sluiten dat GroenLinks richting zowel PvdA als VVD de hand overspeelt. Want stel dat de hobbels welzijn, sloop en Spoorlaan genomen worden, blijft er altijd nog een bezuinigingsprogramma van 50 tot 100 miljoen waarover gedonder kan ontstaan. In dat geval is er altijd de mogelijkheid dat de PvdA het voortouw ergens tijdens de rit zal overnemen en er met D66, VVD en CDA vandoor gaat.