Door Wouter de Heus

Gemeentelijk coördinator luchtkwaliteit Hans Haarsma declareerde vanaf medio 2005 gemiddeld zo’n 315.000 euro per jaar en verdient daarmee drie keer zoveel als burgemeester Wolfsen. Dat blijkt uit cijfers die het stadsbestuur per ongeluk prijsgaf aan ‘luis in de pels’ Kees van Oosten.

Medewerkers van het bedrijfje Arena Consulting van Haarsma doen ook klussen voor de afdeling Milieu en Duurzaamheid van de gemeentelijke dienst Stadsontwikkeling. Haarsma declareerde voor zijn uren in de eerste 26 weken van 2009 al 183.244 euro. Dat is de Balkenendenorm in zes maanden.

Van Oosten vroeg begin 2008 in het kader van de Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB) de bedragen op die Utrecht betaalt aan Arena Consulting. Een overzicht werd steeds geweigerd omdat Haarsma dat vanuit concurrentieoogpunt onacceptabel vond, zo had hij het stadsbestuur laten weten. De gemeente ging daarmee akkoord.

Voorman Vincent Oldenborg van Leefbaar Utrecht stelde vorige week vragen aan het stadsbestuur waarom een aantal WOB-verzoeken van Kees van Oosten in een la was gestopt. Antwoord daarop is er nog niet, maar prompt viel wel een aantal rapporten over de effecten van de luchtkwaliteit in het Utrechtse Stationsgebied, die Van Oosten al tijden wilde inzien, in zijn postbus. Hetzelfde document zou ook naar Van Oosten worden gemaild, maar de inhoud van de mail bleek heel anders: vier jaar declaraties van Hans Haarsma aan de gemeente Utrecht voor een totaalbedrag aan bijna 1,4 miljoen euro.

De afdeling waar Haarsma werkt valt bestuurlijk inmiddels onder wethouder Ingrid de Bondt (VVD). Die laat weten dat het nogal knullig is dat de verkeerde gegevens bij het verkeerde WOB-verzoek zijn verzonden. “Op dit moment worden meerdere WOB-verzoeken van Van Oosten over kosten van interne inhuur behandeld. Buitengewoon slordig dat een verkeerde bijlage is verzonden. Nu is mijn lijn dat alles dat wij in Utrecht van gemeenschapsgeld ondernemen in principe openbaar is, tenzij er zwaarwegende argumenten zijn dat iets niet openbaar gemaakt kan worden, bijvoorbeeld op het gebied van privacy”, aldus De Bondt.

Oldenborg is met stomheid geslagen dat Haarsma al vier jaar wordt ingehuurd voor bijna het dubbele van de Balkenendenorm van 180.000 euro. “De functie coördinator luchtkwaliteit is te vergelijken met die van een afdelingschef of van een ambtelijk programmadirecteur. Laten we eens denken aan schaal 15 in ambtenarenland. Dan spreek je over maximaal 6500 euro bruto per maand en dat is heel vorstelijk betaald. Dit is een schoolvoorbeeld van heel slecht personeelsbeleid. Als je iemand vier jaar fulltime inhuurt, dan laat je regulier werk doen door een veel te dure kracht. Waarom is Utrecht er in al die jaren niet in geslaagd eigen mensen daar neer te zetten? Die afdeling zit vol met ingehuurde krachten. Dat houdt zich vanzelf wel in stand. Het is een lekkere melkkoe geworden. We verloren op het belangrijke dossier van de luchtkwaliteit rechtszaak op rechtszaak en rapporten kwamen tergend langzaam naar de raad. Vind je het gek, want ieder uurtje is een factuurtje.”

Wethouder Ingrid de Bondt onderschrijft de mening van Oldenborg. “Het is geen goede zaak dat je iemand vier jaar inhuurt. Een rapport van de KEMA, dat voor het reces werd aangeboden aan de raad, bevestigt dat. Zulke kennis moet je als stad zelf in huis hebben en daar werken wij hard aan. Er is al een aantal mensen in dienst getreden. Je moet niet zo afhankelijk zijn van de kennis van derden, en zeker niet voor zo’n lange periode.”

Oldenborg denkt nog na welke stappen hij richting stadsbestuur zal zetten. “Het is onbestaanbaar dat deze bedragen nu ‘per ongeluk’ boven tafel komen, terwijl ze in maart 2008 zijn geweigerd omdat de heer Haarsma het liever niet wilde. Wij gaan als gemeenteraad sowieso over de centjes, dus wat we aan externen uitgeven kan niet onder de pet gehouden worden. Ik roep in herinnering dat burgemeester Wolfsen vorig jaar nog 10.000 euro heeft uitgetrokken om een rechtszaak van Haarsma tegen Kees van Oosten te sponsoren. Dat is toch de wereld op zijn kop.”

Kees van Oosten noemde in een column Haarsma destijds een witteboordencrimineel. Haarsma spande met twee collega’s een kort geding aan op kosten van de gemeente. In het raadsdebat over de kwestie werd Wolfsen verweten dat hij als stad zo’n rechtszaak niet aandurfde en het daarom de ingehuurde krachten liet doen op kosten van de belastingbetaler. Van Oosten haalde bakzeil en moest zijn columns aanpassen. Haarsma was niet tevreden met de aanpassingen en de rechter verbeurde daarop een dwangsom van 30.000 euro aan Haarsma en zijn twee collega’s. Haarsma had die dwangsom niet hoeven opeisen, maar deed dat wel. Inmiddels betaalt Van Oosten de 30.000 euro in maandelijkse termijnen af. Er loopt tegen de uitspraak van de rechter overigens nog een bodemprocedure.

Oldenborg roept in herinnering dat Wolfsen de sponsoring van Haarsma destijds verdedigde uit ‘goed werkgeverschap’. “Het is dus buitengewoon slecht werkgeverschap om een belangrijke gemeentelijk afdeling vier jaar te laten managen door een externe kracht. Als hij stopt is de kennis weg en de kas leeg. Hoe moet dit voelen bij de ambtenaren die daar wel werken voor een doodgewoon salaris dat hun coördinator er met ruim drie ton per jaar van tussen gaat? Ik sluit niet uit dat iemand de declaraties van Haarsma heel bewust ‘per ongeluk’ heeft doorgemaild”, aldus Oldenborg.

In april is in het nieuwe coalitie-akkoord tussen PvdA, CDA, ChristenUnie en VVD afgesproken miljoenen te zullen bezuinigen op externe inhuur. Wethouder De Bondt laat weten dat zij hier volledig achter staat.

Overigens is Haarsma ook politiek actief: hij is voorzitter van de ChristenUnie in zijn woonplaats Zutphen en staat daar ook op de kandidatenlijst voor de gemeenteraadsverkiezingen van volgend jaar. Haarsma is managing director van het bedrijf Arena Consulting, dat meerdere werkzaamheden voor de gemeente Utrecht verricht. Een aantal medewerkers van Haarsma doet ook wat losse opdrachten voor Utrecht.

Behalve Oldenborg reageren meer raadsleden geschrokken op de bedragen waarvoor Haarsma wordt ingehuurd. D66-woordvoerder Arjan Kleuver is verbijsterd. “Onder een ton kan je prima een persoon vinden voor dit werk. Voor korte klussen of korte interimwerkzaamheden mag je zo’n dure kracht inhuren, maar niet jaren achtereen voor 200 euro per uur. We gaan hier werk van maken.” Ook GroenLinkswoordvoerder Peter van Corler kan zich niet voorstellen dat de gemeente jaren iemand inhuurt voor zo’n extreem bedrag. “We hebben het er al vaker over gehad dat de kosten voor externe inhuur naar beneden moeten. Dit is een duidelijk voorbeeld dat daar nu echt werk van gemaakt moet worden.” SP-leider Tim Schipper is stil van de bedragen die de coördinator luchtkwaliteit declareert. “Ik val van mijn stoel hierbij. Wie tekent in hemelsnaam voor zulke bedragen en dat voor vier jaar lang? En deze arme man moest met 10.000 euro gesponsord worden toen zijn teentjes wat lang bleken bij wat kritiek op zijn werk. We gaan hier meteen mee aan de slag.”

Eiko Smid, fractievoorzitter van het CDA, wil dat de gemeente de kennis op het gebied van de luchtkwaliteit in eigen huis heeft. “De tarieven zijn erg pittig, vooral als er zoveel uren over zo’n lange periode worden gedeclareerd. Dan doe je als opdrachtgever iets niet helemaal goed. Dit is geen wenselijke ontwikkeling. We hebben in het nieuwe collegewerkprogramma duidelijk stelling genomen waar het de externe inhuur betreft. De kosten voor de rechtsgang richting Van Oosten hadden wat dat betreft best binnen deze vorstelijke honorering kunnen vallen. Een beetje ondernemer is hiervoor ook verzekerd. Hier schrik ik van. De gemeente moet slimmer en zakelijker met zulke dingen omgaan en vooral zorgen dat essentiële kennis in eigen huis voorradig is.”

PvdA-woordvoerder luchtkwaliteit Bert van der Roest en fractievoorzitter Gilbert Isabella namen de telefoon niet op en reageerden niet op sms´jes met het verzoek te reageren.

Kees van Oosten is tevreden met de reacties uit de politiek maar vindt ook dat de raadsleden bij zichzelf te rade moeten gaan. “De gemeenteraad is er om het bestuur te controleren en niet een burger zoals ik. Daarin zijn ze tekort geschoten nu deze praktijk al vier jaar duurt. Het is niet voor het eerst dat ik aandacht heb gevraagd voor de kosten van externe inhuur in dit precaire dossier.”