SWK Kunstprojecten is net als Sophia ook druk met een groot project. Anders dan bij SophiesAL gaat het niet om tijdelijk maar permanente ateliers in Leidsche Rijn.

Het onderzoek dat cultuurwethouder Frits Lintmeijer (GroenLinks) laat uitvoeren naar de financiële situatie van het cultuurproject SophiesAL, is uitgebreid. Lintmeijer vond het ontstane beeld uit het eerste onderzoek zo zorgwekkend dat de interne auditdienst van de gemeente nu alle stichtingen van cultuurbaron Marion Jacobse onder een vergrootglas legt, zo meldt AD/Utrechts Nieuwsblad dinsdag.

Gesprekken met huurders, bouwbedrijven, partners en andere partijen, die op een of andere manier betrokken zijn bij Stichting Sophia of het cultuurproject SophiesAL, leverde de afgelopen weken een onthutsend beeld op. Inmiddels wil spin in het web Jacobse niet meer praten en laat dat over aan voorzitter Claas Hille. Hille is al meer dan een decennium voorzitter van het bestuur van Stichting Sophia, een naar eigen zeggen onbezoldigde functie. Hille. “Wij zien het onderzoek met vertrouwen tegemoet”, is het enige dat hij kwijt wil. Het voormalig kandidaat raads- en statenlid voor GroenLinks heeft in een gesprek over zijn werkzaamheden voor de stichtingen van Jacobse geen zin. Daarvoor verwijst hij naar internet. “Via internet is gemakkelijk na te zoeken wat de taken van de voorzitter van een stichtingsbestuur zijn.” Een paar klikken verder blijkt dat Hille, werkzaam als yogadocent, hoofdelijk verantwoordelijk kan zijn voor eventueel wanbeleid. Daarop gaat de voorzitter niet in.

De feiten zijn dat een drietal bouwbedrijven en de horecapartner van Jacobse voor het enorme cultuurproject op De Uithof al maanden geld tegoed zeggen te hebben van Stichting Sophia. Bij elkaar voor een bedrag van 60.000 euro. Een van de bouwers, de enige die niet met naam en toenaam genoemd wil worden, kreeg van Jacobse op duidelijke toon te horen niet met de media te praten als hij nog iets van zijn centen wilde terugzien.

Het bestuur van Stichting Tijdelijk Wonen, die 192 studentenkamers verhuurt in het voormalige SOL-gebouw aan de Archimedeslaan, wil uitleg van Sophia over een ontvangen factuur van 17.000 euro. Voorzitter Maarten Spil: “De voorschotten voor de energierekening, zo’n 7000 euro per maand, krijgen wij altijd van de Stichting Sophia. Deze laatste factuur kwam eind februari opeens vanuit een voor ons onbekende stichting, de Stichting PAN. Wij hebben om uitleg gevraagd maar die hebben wij nog niet gekregen. Tot er een duidelijke verklaring is, ligt de factuur op een stapeltje.”

Een drietal bouwbedrijven dat op De Uithof een groot deel van de werkzaamheden uitvoerde, is ook ingehuurd voor de verbouwing van het pand van Sophia zelf aan de Gruttersdijk. Ze legden het project stil omdat er onvoldoende vertrouwen is dat de rekeningen worden voldaan. Beide projecten worden aangestuurd door Peter Jacobse vanuit de Stichting Magie, de zoveelste loot aan de boom van het stichtingenwoud van zus Marion.

Normaal gesproken zou Magie eerder een BV moeten zijn, maar Marion Jacobse ziet dat anders: “Magie, de naam zegt het al, is een magische manier om geld te maken. De winst die daarin wordt gemaakt vloeit allemaal terug naar de cultuur. Daarom is het een stichting.” Jacobse sprak die woorden voordat de wethouder besloot de handel en wandel van alle aan haar gerelateerde stichtingen te onderzoeken. Hangt onder Sophia nog een tweekoppig bestuur, voor Magie is Marion Jacobse zowel voorzitter, secretaris als penningmeester en factureert het bedrijf waar haar broer op de loonlijst staat, er lustig op los aan alle Sophia-stichtingen. Onder meer voor de website, het drukwerk en de projectuitvoering van SophiesAL. Als de woorden van Jacobse kloppen ‘maakt’ zij geld van de subsidie voor SophiesAL om zelf andere cultuurprojecten te financieren.

Loodgieter Sjarel Wallenburg van het bedrijf C-S schat de waarde van de verbouwing van de ateliers op de Archimedeslaan voor minder dan de helft in dan de 4 ton die Utrecht ervoor uittrok. Ook Maarten Spil van STW zegt dat de gemeente zich geen illusies over de waarde van de verbouwing moet maken, als zijn stichting wordt gevraagd in te springen als Sophia het niet redt. Spil: “Het werk is buitengewoon eenvoudig uitgevoerd. Wij kunnen daar nauwelijks waarde aan toekennen.”

Wethouder Lintmeijer verzekerde de Utrechtse gemeenteraad tijdens een interpellatiedebat dat bij een mogelijke faillissement van Sophia de 4 ton niet weg zou zijn omdat dat geld in de verbouwing van de ateliers is gestoken. Inmiddels ziet ook Lintmeijer dat hij voor zijn beurt sprak. “Naast onderzoek naar de stichtingen en de geldstromen die binnen de aan Sophia gerelateerde stichtingen heen en weer lopen, laat ik ook uitdrukkelijk kijken of de 4 ton subsidie wel is besteed aan de verbouwing van de ateliers”, liet hij de gemeenteraad weten. Dat de wethouder nu ook de factuurstromen bekijkt, lijkt geen overbodige luxe. Meerdere opdrachtnemers van Sophia zeggen door het duo Jacobse gevraagd te zijn facturen te verscheuren en opnieuw te verzenden aan een andere stichting van de Sophia-boom. “Regelrechte fraude”, zegt een van de geïnterviewde bouwers die zo bang is zelf meegesleurd te worden bij een mogelijk failliet van Sophia, dat hij zijn naam niet gepubliceerd wil zien.

De drie gememoreerde bouwers hebben de verbouw van het Sophia-hoofdkwartier aan de Gruttersdijk inmiddels stilgelegd. Alleen asbestbedrijf Smit Groep uit Waverveen ontving tijdig zijn geld. Toch wil directeur Loek den Hartog eerst zekerheden voordat de stilgelegde bouw weer wordt hervat. “Woensdag hebben we een afspraak met Peter Jacobse in zijn kantoor aan de Concordiastraat. Er zullen toezeggingen moeten komen over vooruitbetaling.”

Aan de Gruttersdijk zetelen niet alleen de stichtingen van Sophia, ook huizen er veel kunstenaars. Marion Jacobse en haar levensgezellin hebben er ook hun privédomein. Afgelopen augustus, toen wethouder Frits Lintmeijer de 2 miljoen ‘groei-budget’ voor de Utrechtse cultuur verdeelde, zat daar niet alleen 2 van de 4 ton in voor de verbouwing van 50 ateliers op De Uithof, maar ook 50.000 euro voor de verbouw van de Gruttersdijk. Een verbouwing zou 156.000 euro kosten en dat kon de stichting niet bekostigen. Op het CDA na stelde niemand van de raad vragen over het bedrag.

De Stichting Sophia voert al jaren een onduidelijk financieel beleid. Daarom wilde voormalig cultuurwethouder Van Eijk de stichting alleen op projectbasis subsidiëren. Volgens Van Eijk is partijgenoot en GroenLinks-cultuurwethouder Lintmeijer een gewaarschuwd man. Van Eijk was, voor hij in 2006 cultuurwethouder werd, 10 jaar voorzitter van Sophia-concurrent SWK Kunsthuisvesting. SWK kreeg structureel meer subsidie dan Sophia. Volgens opeenvolgende wethouders was dat, omdat SWK wel een deugdelijk financieel beleid voerde. Van Eijk: “Eind jaren negentig werd al onderzocht of SWK Kunstprojecten en Sophia moesten fuseren. Zoiets lag voor de hand en is ook uitvoerig onderzocht. Tijdens dat proces bleek dat de financiën voor hun kunstprojecten en de financiën voor de verhuur van ateliers te veel door elkaar liepen. De verschillen in manier van werken waren te groot en de fusie kwam er niet. Als wethouder heb ik er ook voor gekozen Sophia alleen op projectbasis te subsidiëren en geen grote sommen structureel geld beschikbaar te stellen.”

Dat zette naar verluidt kwaad bloed bij directeur Jacobse. Dat die zich benadeeld voelde blijkt ook uit een aantal mailberichten, die zij de afgelopen maanden aan de gemeenteraad schreef. Soms vroeg ze om hulp voor een uitgebreidere horecavergunning of domweg om meer geld. Uiteindelijk kreeg ze de 650.000 euro maar ook dat lijkt inmiddels onvoldoende.

Grote animator van Stichting Sophia is, naast GroenLinks, cultuurwoordvoerder en PvdA-fractievoorzitter Gilbert Isabella. Om voldoende kunstenaars op de publieke tribune te krijgen tijdens het raadsdebat van 10 maart schreef Sophia: “Wij hebben nu je hulp nodig. Gilbert Isabella is goed op de hoogte en vertegenwoordigt ons standpunt, hij gaat het woord voeren. Wat wel belangrijk is, is dat er kunstenaars aanwezig zijn op de publieke tribune op donderdagavond. Mijn vraag aan jou is wil je daarbij aanwezig zijn om ons te steunen?” Isabella zegt niet ‘hun’ woordvoerder te zijn maar wees tijdens het kritische debat als enige slechts op de grote successen van Sophia.

De raadscommissie Mens & Samenleving wordt dinsdag geïnformeerd door wethouder Lintmeijer over zijn overwegingen het eerste onderzoek te laten opvolgen door een veel zwaardere controle. Marion Jacobse, die al 20 jaar geld krijgt van de stad, legt één keer per jaar via een eigen accountantsverklaring verantwoording af aan het hoofd Culturele Zaken, Nico Jansen. Met zijn afdeling is ook jaarlijks een gesprek. Deze werkwijze geldt overigens voor alle culturele instellingen die subsidie van de gemeente ontvangen.

Lintmeijer, die ook nog moet besluiten over nog eens 65.000 euro aan liggende subsidieaanvragen van Sophia, benadrukt dat ook het zwaardere onderzoek, dat ongeveer zes weken in beslag zal nemen, geen forensische naspeuring betreft.