De meeste politici worden er niet koud of warm van. Burgers, voor zover ze er al van op de hoogte zijn, evenmin. Totdat je zelf een keer een verschil van mening hebt met de overheid. Dan moet je (hoger) beroep instellen bij... de adviseur van de regering. En dan moet jij als burger geloven dat er onafhankelijk recht wordt gesproken. Die adviseur is de Raad van State.

Nu heeft de Raad van State twee afdelingen. De ene afdeling adviseert en de andere spreekt recht in bestuurszaken. Die scheiding is logisch, maar de 'staatsraden' van de ene afdeling zijn precies dezelfde als die van de andere afdeling. Met andere woorden: onafhankelijke rechtspraak in kwesties waarin de burger het moet opnemen tegen de overheid is een illusie. De hoogste adviseur van de regering mag uitmaken of de burger een zaak heeft. Doorgaans wordt het beroep dus ongegrond of niet-ontvankelijk verklaard.

Maar het is nog erger. Luister en huiver. Je zou verwachten dat er alleen recht wordt gesproken door professionele rechters, die niet in allerlei (politieke) netwerkjes zitten. Maar bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State is dat vaak niet het geval. Daar treffen we namelijk ook ex-burgemeesters aan (bijvoorbeeld Deetman, die overigens geen jurist is) en ex-ministers (de net benoemde vice-voorzitter Donner). Meerdere prominente politici werden aan het eind van hun politieke carrière beloond met een baantje bij de Raad van State. En die baantjes werden en worden evenredig verdeeld onder de grote politieke partijen, zodat daar weinig behoefte bestaat een eind te maken aan deze politieke rechtspraak. En ook hoogleraren treffen we er aan. Van elke juridische faculteit wel één. Heel slim, want dat is natuurlijk de beste manier om ervoor te zorgen dat de rechtspraak van de Raad van State niet al te kritisch wordt gevolgd door universitaire rechtsgeleerden. Premier Mark Rutte heeft Herman Tjeenk Willink bij diens afscheid als vicepresident van de Raad van State geprezen als 'de grote stille knecht'. Een uitstekende typering, die geldt voor de Raad van State in het algemeen en met name voor de afdeling bestuursrechtspraak.

Het bestuursrecht is nog niet zo oud en werd in de vorige eeuw ontwikkeld om de burger te beschermen tegen onrechtmatige overheidsbesluiten. Inmiddels heeft het zich echter zodanig ontwikkeld dat de overheid effectief wordt beschermd tegen burgers. In het gros van de gevallen wordt het beroep namelijk afgewezen en vaak om allerlei heel flauwe, niet ter zake doende (procedurele) redenen, waarvan wij straks een fraai voorbeeld zullen geven. Het huidige bestuursrecht is daarom niet meer dan een fopspeen. Je geeft de burger de illusie dat er onafhankelijk recht wordt gesproken, geleerde rechters doen alsof ze luisteren en de dossiers bestudeerd hebben en de burger slooft zich vol vertrouwen uit om zijn argumenten zo goed mogelijk naar voren te brengen. Maar in de meeste gevallen staat het bij voorbaat vast dat hij in het ongelijk wordt gesteld en niets bereikt. Dit systeem geeft de overheid dus de mogelijkheid tegen de burger te zeggen: de onafhankelijke rechter heeft gesproken, nu moet je redelijk zijn en je bij ons besluit neerleggen.

Zo af en toe gaan er stemmen op om de bestuursrechtspraak weg te halen bij de Raad van State, zodat die alleen nog maar adviseert aan de regering. Maar als het erop aankomt, is daar geen meerderheid voor want politieke partijen zijn zuinig op de baantjes waar ze trouwe partijgenoten mee kunnen belonen en bovendien vinden ze het wel makkelijk dat bestuursrechters en staatsraden zich opstellen als de grote stille knecht van de overheid, zodat de burger geen poot aan de grond krijgt en alles moet slikken wat de overheid over hem beslist. Omdat het hoog tijd wordt dat het publiek gaat begrijpen hoe het in de bestuursrechtspraak in de maling wordt genomen, zullen wij een ieder middels deze rondzendbrief regelmatig op de hoogte brengen van fraaie staaltjes zogenaamde onafhankelijke bestuursrechtspraak. Deze eerste rondzendbrief gaat over de geweigerde fax.

Geweigerde fax
Op 1 september 2009 stelt D. beroep in tegen een besluit van de gemeente om een weg aan te leggen door zijn voortuin, een weg die bovendien de bereikbaarheid van zijn bedrijf zou schaden. Anderhalf jaar later was de zitting. De voorlopige uitspraak hield in dat de gemeente een deel van haar huiswerk over moest maken. Tot 4 januari 2012 kreeg D. de gelegenheid een 'zienswijze' in te dienen over dat huiswerk. Op 3 januari werd deze zienswijze netjes naar de Raad van State gefaxt. Een paar weken later beweerde de Raad van State echter geen fax ontvangen te hebben. Makkelijk, want dan hoeft er niet weer een zitting plaats te vinden. Prompt werd het verzendcontrolebericht naar de Raad van State gestuurd, inclusief de op 3 januari wel degelijk per fax verzonden zienswijze.

Op 31 januari schreef de voorzitter van de meervoudige Kamer 1, mr. P.J.J. van Buuren, dat er bij nader inzien op 3 januari inderdaad een fax was binnengekomen, maar dat die onleesbaar was. Er zou namelijk alleen "een vergrote weergave van uw handtekening en naam" op hebben gestaan. M.a.w. er was op 3 januari wél een fax binnengekomen. Van Buuren overwoog echter: "Bij verzending per fax draagt de afzender het risico van de verzending. De gevolgen van de mislukte poging komen derhalve voor uw rekening." De zienswijze werd teruggestuurd en geweigerd.

D. is een import- en exportbedrijf met een uitstekende, moderne fax. Van Buuren zou er rekening mee moeten houden dat de fax van de Raad van State overbelast was of niet deugt. Maar dat is het punt niet. Het punt is dat vast is komen te staan dat er tijdig een fax gestuurd is en dat er aan de kant van D. dus geen sprake is van een toerekenbaar verzuim. Fatsoenlijk zou zijn geweest als men even had laten weten dat de fax niet goed was doorgekomen, zodat die opnieuw gestuurd kon worden. In elk geval zou het niet meer dan redelijk zijn (desnoods bij wijze van verschoonbare termijnoverschrijding) om die zienswijze alsnog aan de stukken toe te voegen, zodat er fatsoenlijk hoor en wederhoor plaatsvindt.

De beslissing van Van Buuren betekent dat je wel gek bent om nog iets per fax naar de Raad van State te sturen en dat we het faxverkeer maar beter weer kunnen afschaffen. Maar dan zijn we er nog niet, want als je een aangetekende brief stuurt, kan hetzelfde gebeuren. Dan kunnen ze bij de Raad van State de brief kwijtraken en doodleuk aanvoeren dat er in de aangetekende enveloppe helemaal geen brief zat. We zouden dus, om zeker te zijn, voor elke brief af moeten reizen naar de Kneuterdijk in Den Haag en voor elke afzonderlijke bladzijde een afzonderlijke ontvangstbevestiging moeten eisen. De beslissing van mr. P.J.J. van Buuren is dus onzinnig en laat goed zien met wat voor streken de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State de burger afzeikt.