De gemeente Utrecht staat, net als alle andere gemeentes in het land, voor een fikse bezuinigingsopdracht. In Utrecht beloopt het te besparen bedrag zo’n 100 miljoen. Het hoeft allemaal niet meteen, zo vindt het stadsbestuur, maar tussen nu en het einde van de volgende collegeperiode moet het toch wel een feit zijn. De vraag is hoe dat geld binnen te halen zonder de belangrijke doelen die het stadsbestuur zich gesteld heeft, om zeep te helpen. Dat is nog een hele kunst.

Vorige week nam ik deel aan een sessie van de Ideeënfabriek. Die ‘fabriek’ is ingehuurd door de gemeente om een weg uit de kommervolle toekomstige duisternis te zoeken. Samen met een paar andere sprekers van buiten mocht ik de aanwezige ambtenaren een voorzetje geven die zij dan later in een ruime middagsessie moesten inkoppen. Ik hoorde later dat dit goed gelukt was, er was veel bruisende animo om het allemaal helemaal anders te doen.

Onderwerp waar over gebrainstormd werd was de positie van sociaal kwetsbaren in de stad. Toevallig het onderwerp waar ik vorige week m’n DNU stukje over had geschreven. Mijn oproep om, als het gaat om de integratie van kwetsbaren in de samenleving, vooral te kijken naar de mogelijkheden om hen een plekje in het ‘gewone’ leven te bezorgen vond weerklank. Dat was mooi om te merken. Maar daar gaat het nu niet over.

Rene Paas, ex voorman van het CNV en tegenwoordig directeur van Divosa de vereniging van managers van gemeentelijke sociale diensten en ook uitgenodigd als externe spreker, hield een pleidooi om in tijden van schaarse middelen de ouderwetse kaasschaaf te gebruiken. Hij vond dat een onderschat beleidsinstrument. Zijn opvatting was dat overal 5% of 10% minder heel goed kan zonder dat de kern van het dienstverleningsniveau echt wordt aangetast. Een korting die je makkelijk met grotere doelmatigheid kunt oplossen, vond Paas. Een sympathiek pleidooi. Maar de vraag is of we dat wel moeten willen.

Mijn visie is dat we de bezuinigingen moeten benutten om fundamenteel na te denken over wat we nog wel en niet door de overheid laten financieren en organiseren. Als we echt willen dat burgers meer eigen verantwoordelijkheid nemen dan moeten we de oriëntatie van overheidsingrijpen echt op een andere leest schoeien. Als we een heleboel dingen over laten aan het initiatief van burgers zelf kan de overheid zich concentreren op de daadwerkelijk grote vraagstukken waar we in onze samenleving mee worstelen. Dat is niet alleen vanuit dit oogpunt goed om te doen. Ik heb het idee dat we een heleboel dingen doen die eigenlijk weinig effect hebben. We doen vaak maar wat. Een kritische analyse van onze inspanningen kan geen kwaad.

Grote kans dat je dan stuit op het zogenaamde Pareto Principe. Het Pareto Principe geeft aan dat een gering aantal oorzaken (beperkte input of moeite), verantwoordelijk is voor het merendeel van de resultaten (output of beloning). Bijvoorbeeld: 20% van de automobilisten veroorzaakt 80% van de ongevallen. En dichter bij huis: 20% van je kleren draag je 80% van de tijd. Het principe van Pareto wordt beschouwd als nagenoeg universeel. Joseph Juran, een kwaliteitsspecialist, vertaalde de "80/20 regel" als volgt: "In elke groep van zaken die bijdragen tot een gemeenschappelijk effect is het grootste deel van het effect toe te schrijven aan een relatief klein aantal van deze zaken".

Als dit waar is, en volgens mij klopt het in grote lijnen, dan kan je dat in het sociale domein heel goed toepassen om tot de kern te komen van noodzakelijke interventies. En daarmee een heleboel overbodige activiteiten schrappen. Volgens mij is het volgend trouwens ook waar: als je je werk beter doet is het als vanzelf ook goedkoper. Soms is een (niet al te botte, dat wel) bijl beter dan een kaaschaaf. Vanuit dit principe kan de overheid overigens ook heel goed sturen. Opdrachten aan van subsidie afhankelijke organisaties zouden veel specifieker gericht moeten zijn op de kern van de op te lossen problematiek. Daar is grote winst te behalen!