Veel mensen rollen op enig moment in hun leven in de positie van mantelzorger. Een zorgtaak die geleidelijk een steeds grotere last kan worden. Wanneer heeft een mantelzorger hulp nodig en hoe overtuig je hem of haar om steun te aanvaarden?

Uit onderzoek en uit de praktijk blijkt dat mantelzorgers vaak te lang doorgaan. “Zo lang dat ze zelf overbelast raken”, zegt Jos Verbeij, teamleider bij Steunpunt Mantelzorg Utrecht, onderdeel van Stichting Stade. Op de vraag wanneer dat punt bereikt wordt, is volgens hem geen eenduidig antwoord. “Mantelzorg is net zo gevarieerd als het leven zelf: een partner die de zorg op zich neemt na een ernstig ongeluk, ouders die voor hun gehandicapte kind zorgen of een kind voor zijn demente vader of moeder. Het merendeel van de mantelzorgers vindt een manier om ermee om te gaan. Het is niet alleen maar kommer en kwel; het geeft mensen ook voldoening om voor een ander te zorgen.”

Vastzitten
Maar een kleiner deel komt wel vast te zitten in die mantelzorg en heeft volgens Verbeij steun nodig. Een groep die eerst alle vakantiedagen opmaakt, vervolgens minder uren gaat werken en inkomen verliest of die helemaal niet (meer) kan werken. “Ik begeleid bijvoorbeeld een vrouw van 24 jaar. Haar ouders zijn niet in staat voor haar jongere broertjes en zusjes te zorgen. Ze gaat dagelijks naar hen toe, om onder andere te zorgen dat haar broertjes en zusjes op tijd naar school gaan. Ze neemt de enorme stapel post van het gezin voor haar rekening en gaat mee naar ziekenhuisbezoeken, omdat haar ouders geen goed Nederlands spreken. In deze situatie komt er veel zorg op de schouders van een jonge vrouw, die zelf een gezin heeft en geen baan kan aannemen behalve schoonmaakwerk in de avonduren. We helpen haar nu met financiële zaken, zoals het aanvragen van allerlei zorgregelingen. Zo heeft het gezin meer financiële armslag gekregen, waarmee deze vrouw ook professionele zorg heeft kunnen inschakelen.”

Niet aangesproken
Veel mensen voelen zich niet aangesproken door de term ‘mantelzorger’ en weten niet dat er voor hen steun bestaat, zegt Verbeij. “We proberen voor meer bekendheid te zorgen.” Zodra een mantelzorger bij het steunpunt terechtkomt, moeten er nog praktische en/of psychologische hobbels worden genomen: “Mantelzorgers staan wel open voor het gebruikmaken van diverse regelingen. Moeilijker wordt het als de relatie met de zorgbehoevende verandert.” Verbeij geeft het voorbeeld van een vrouw die al tweeëneenhalf jaar niet buiten is geweest – behalve snel langs de Albert Heijn – omdat ze haar demente man niet alleen durft te laten. “Dat proberen we anders te organiseren door een vrijwilliger thuis te laten komen of dagopvang voor de man te regelen. Zo’n stap ervaart die vrouw als moeilijk: Doet die vrijwilliger het wel net zo goed als ik? Laat ik mijn man niet in de steek?”

Verantwoordelijkheid
Als de mantelzorger grenzen overschrijdt, bijvoorbeeld als een kind zijn ouder(s) financieel uitbuit of de mantelzorger zijn of haar partner met dementie uit onmacht mishandelt, wie is er dan verantwoordelijk? “Ons uitgangspunt is dat de verantwoordelijkheid bij de mantelzorger ligt. Wij bieden ondersteuning. Maar of een mantelzorger die steun wil, is een eigen keuze”, verklaart Verbeij. Als een situatie gevaarlijk wordt, onderneemt het steunpunt wel actie, bijvoorbeeld door te vragen wie de huisarts is of een gesprek te organiseren. “We moeten in verband met de privacywetgeving echter wel eerst toestemming vragen aan de mantelzorger en kunnen niet zomaar van alles in gang zetten. Ja, dat kan frustrerend zijn, maar gelukkig komen wij dit soort ernstige situaties niet vaak tegen.”

Meer informatie: www.mantelzorgutrecht.com.