Schulden, opvoedperikelen, psychische problemen; in multiprobleemgezinnen speelt er van alles tegelijk. Hulpverleners krijgen in deze gezinnen vaak te maken met weerstand. Hoe ga je daarmee om?

Waar komt die weerstand vandaan? “Deze gezinnen hebben er al een heel hulptraject opzitten en worden door een derde partij bij ons aangemeld. Daardoor kom je altijd in meer of mindere mate weerstand tegen”, weet Driss Sallou, werkzaam bij Gezinsondersteuning Utrecht, onderdeel van Stichting Stade. De gezinnen stellen hun eigen prioriteiten in hun problemen en die kunnen afwijken van de prioriteiten van hulpverleners. “Een gezin wil bijvoorbeeld wel de schulden aanpakken, maar niet de uitgaven beperken. De hulp richt zich op onderwerpen die de gezinnen zelf voor zich uit schuiven.”

Opvoeden
Volgens Sallou kun je weerstand vanuit twee punten bekijken. “Vanuit een negatief scenario: de gezinnen willen niet meewerken en ik ga allerlei kunstjes vertonen zodat ze toch naar me luisteren. Of je gebruikt de weerstand op een positieve manier: als een bron van informatie. Het geeft je als hulpverlener inzicht in waar de cliënt staat.” Weerstand komt bijvoorbeeld vaak voor als het om opvoedondersteuning gaat. “Mensen zijn bang dat ze de regie over hun kinderen verliezen; dat iemand het van ze overneemt als ze het niet goed doen. Om die reden doen ouders net alsof ze wél goed opvoeden en willen ze geen hulp. Dit soort redenen zijn net zo interessant als wat de ouders in de opvoeding ‘verkeerd’ doen”, illustreert hij. “Je moet de regie in dit voorbeeld niet negeren of wegnemen, maar kijken hoe je de regie bij de ouders juist kunt versterken. Met andere woorden: de weerstand ombuigen in een punt van aanpak. Dat is heel anders dan een camera neerzetten en na afloop zeggen: ‘Zo gaat het niet goed en ik ga voordoen hoe het wel moet’. Dan gaan cliënten ook heel anders naar opvoedondersteuning kijken.”

Verandering
Wat levert het op als je als hulpverlener goed met weerstand omgaat? “Je merkt dat er iets gebeurt in de relatie. Cliënten waarderen je, voelen zich serieus genomen en hulp slaat aan. Ze willen ineens wel actief meewerken”, zegt Sallou. “Gezinnen hebben allerlei redenen om veranderingen als bedreiging te zien. Een gezin dat in de schulden zit, moet de regie een tijdje uit handen geven om eruit te komen. Er bestaan wel honderd redenen om dat niet te doen. Je moet de wensen van de cliënt boven tafel krijgen: de ouders vinden het bijvoorbeeld heel belangrijk om de kinderen wel een cadeau te kunnen geven op hun verjaardag. Hoe kun je het gezin daarin tegemoet komen? Je kunt ze helpen met het leren van keuzes maken en elke maand geld opzij zetten. Zo erken je hun wensen en neem je ze serieus. Natuurlijk hebben cliënten ook irreële wensen, maar die moet je evengoed bespreken: ‘Oké, dat kan dit jaar niet, maar daar krijg je dit en dat voor terug’.”

Dunne lijn
In de praktijk gebeurt het regelmatig dat hulpverlening in multi probleemgezinnen stroef en moeizaam verloopt. “In de praktijk is het niet zo makkelijk als op papier. Partners die elkaar het leven zuur maken, kunnen de situatie voor een hulpverlener moeilijk werkbaar maken”, zegt Sallou. Bovendien is het een dunne lijn. “Wil je vooruitgang boeken, moet je wel iets tegen die weerstand doen. Anders blijft het probleem in stand en zegt de cliënt: ‘Ik heb niks aan deze hulp’. Maar: wals je als hulpverlener over de weerstand heen, dan gaat de deur de volgende keer dat je aanbelt niet meer open.”

Meer informatie: Gezinsondersteuning Utrecht